Wençur maýa goýumlarynyň iň soňky söýgülisi onlaýn çalt azyk önümlerini eltip bermek pudagydyr. “Getir” 6 ýaşly türk kompaniýasy bolup, global giňelmekde täze bäsdeşlerinden öňe geçmäge synanyşýar.
London - Merkezi Londondaky “Uber Eats”, “Just Eat” we “Deliveroo” welosipedleriniň we skuterleriniň arasynda gatnaýan täze müşderi şokolad batonlaryna ýa-da bir pint doňdurma islegiňizi derrew kanagatlandyrjakdygyna söz berýär: Türkiýäniň “Getir” kompaniýasy azyk önümleriňizi 10 minutda iberjekdigini aýdýar.
“Getir” kompaniýasynyň eltip beriş tizligi golaýdaky ammarlaryň ulgamyndan gelip çykýar we kompaniýanyň ýakynda haýran galdyryjy derejede giňelme tizligine deňleşýär. Modeli Türkiýede işe girizenden bäş ýarym ýyl soň, ol şu ýyl Ýewropanyň alty ýurdunda birden açyldy, bäsdeşini gazandy we 2021-nji ýylyň ahyryna çenli Nýu-Ýork bilen birlikde ABŞ-nyň azyndan üç şäherinde işläp başlamagyna garaşylýar. Bary-ýogy alty aýyň içinde “Getir” bu ýokançlygy güýçlendirmek üçin tas 1 milliard dollar toplady.
“Biz has köp ýurda gitmek meýilnamalarymyzy çaltlaşdyrdyk, sebäbi eger biz muny etmesek, başgalar hem eder” diýip, “Getir” kompaniýasynyň esaslandyryjysy Nazem Salur aýtdy (bu söz türk dilinde “getirmek” diýmegi aňladýar. ” manysyny berýär). “Bu wagta garşy ýaryşdyr”.
Jenap Saruer yzyna seredip, hakykatdanam dogry aýtdy. Diňe Londonda, soňky bir ýylyň dowamynda bäş täze çalt azyk önümlerini eltip berýän kompaniýa köçä çykdy. Glovo 6 ýyl bäri restoranlarda iýmit we azyk önümlerini hödürleýän ispan kompaniýasydyr. Ol aprel aýynda 5 milliard dollardan gowrak pul toplady. Bary-ýogy bir aý mundan ozal Filadelfiýada ýerleşýän Gopuff, şol sanda SoftBank Vision Fund-dan 1,5 milliard dollarlyk maýa goýujylardan pul toplady.
Pandemiýa döwründe öýler aýlarboýy ýapykdy we millionlarça adam onlaýn azyk önümlerini eltip bermäge başlady. Şerap, kofe, güller we makaron ýaly köp zatlar üçin eltip bermek hyzmatyna abuna ýazylyşlar köpeldi. Maýadarlar bu pursady ele geçirdiler we çaga bezi, doňdurylan pizza ýa-da buzly şampan çüýşesi bolsun, diňe bir çalt däl, eýsem birnäçe minutda size islendik zady getirip biljek kompaniýalary goldaýarlar.
Çalt azyk önümlerini eltip bermek, wençura maýa goýumlary tarapyndan maliýeleşdirilýän lyuks tolkunyň indiki ädimidir. Bu nesil birnäçe minutda taksi hyzmatlaryny sargyt etmäge, Airbnb arkaly arzan willalarda dynç almaga we isleg boýunça has köp güýmenje hödürlemäge öwrenişipdir.
“Bu diňe baýlar üçin däl, baýlar, baýlar sowup bilerler” diýip, jenap Saruer aýtdy. “Bu elýeterli baha” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy. “Bu özüňi sylaglamagyň örän arzan usuly”.
Azyk eltip bermek pudagynyň girdejililigi örän pesdi. Emma PitchBook maglumatlaryna görä, bu 2020-nji ýylyň başyndan bäri vençur maýadarlarynyň onlaýn azyk eltip bermek işine takmynan 14 milliard dollar maýa goýmagyna päsgel bermedi. Diňe şu ýyl Getir maliýeleşdirmegiň üç tapgyryny tamamlady.
“Getir girdejilimi?” “Ýok, ýok” diýdi jenap Saruer. Ol bir ýa-da iki ýyldan soň jemgyýetiň girdejili bolup biljekdigini, ýöne bu tutuş kompaniýanyň eýýäm girdejilidigini aňlatmaýandygyny aýtdy.
“PitchBook”-yň azyk tehnologiýalary pudagyny öwrenýän analitigi Aleks Frederik pudagyň uly ösüş döwrüni başdan geçirýän ýalydygyny aýtdy. (Reýd Hoffman) islendik bäsdeşinden öň hyzmat bermek üçin bäsleşýän kompaniýanyň global müşderi bazasyny suratlandyrmak üçin döredildi. Jenap Frederik häzirki wagtda kompaniýalaryň arasynda uly bäsdeşligiň bardygyny, ýöne uly tapawut ýokdugyny sözüne goşdy.
Getiriň ilkinji iri maýadarlarynyň biri milliarder wençur maýadary we Sequoia Capital hyzmatdaşy Maýkl Moritz boldy, ol Google, PayPal we Zappos-daky ilkinji goýumlary bilen tanalýar. “Getir meniň gyzyklanmamy döretdi, sebäbi men hiç bir sarp edijiniň sargytlary gaty çalt alandyklaryndan şikaýat edýändigini eşitmedim” diýdi ol.
“On minutlyk eltip bermek ýönekeý ýaly bolup görünýär, ýöne täze gelenler maliýe serişdelerini toplamagyň işiň iň aňsat bölegidigini görerler” diýip, ol aýtdy. Ol Getiriň iş meselelerini çözmek üçin alty ýyl — “dünýämiziň ebediligi” gerek bolandygyny aýtdy.
Muňa garamazdan, dünýäniň dürli künjeklerinde şäher köçeleri henizem täze açylýan azyk önümlerini eltip bermek hyzmatlary bilen dolup dur. Bäsdeşlik güýçlenýän mahaly, Londondaky "Gorillas", "Weezy", "Dija" we "Zapp" ýaly ekspress kompaniýalary örän uly arzanladyşlar hödürleýärler. Bir gezek "Getir" 15 funt (takmynan 20,50 ABŞ dollary) gymmatyndaky azyk önümlerini 10 pense (takmynan 15 sent) hödürläpdi.
Bu azyk önümlerine giren eltip bermek hyzmatlaryny (meselem, Deliveroo) öz içine almaýar. Soňra, tizligiň haýallygyna garamazdan, häzir Amazon-yň supermarket hyzmatlaryny hödürleýän supermarketler we künjekdäki dükanlar bar.
Aksiýa tamamlanandan soň, ulanyjylar ýeterlik derejede güýçli endikleri ýa-da brende ýeterlik derejede wepalylygy dörederlermi? Girdeji basyşynyň iň ýokary derejesi bu kompaniýalaryň hemmesiniň dowam etmejekdigini aňladýar.
Jenap Salur çalt azyk önümlerini eltip bermekde bäsdeşlikden gorkmaýandygyny aýtdy. Ol her bir ýurtda bäsdeşligi bolan supermarket ulgamlary ýaly birnäçe kompaniýanyň bolmagyny umyt edýär. Birleşen Ştatlarda 43 ştatda iş alyp barýan we 15 milliard dollarlyk gymmata eýe bolmagy maksat edinýän Gopuff kompaniýasy garaşýar.
59 ýaşly Saruer köp ýyllaryň dowamynda ýapylan zawodyny satdy we karýerasynyň soňky döwürlerinde biznese başlady. Şondan bäri onuň esasy ünsüni tizlik we şäher logistikasy çekdi. Ol 2015-nji ýylda Stambulda iki maýadar bilen bilelikde Getir kompaniýasyny esaslandyrdy we üç ýyl soň adamlara üç minutda awtoulag berip bilýän awtoulag çagyrmak programmasyny döretdi. Şu ýylyň mart aýynda Getir 300 million ABŞ dollaryny jemlände, kompaniýanyň bahasy 2,6 milliard ABŞ dollaryna deň boldy we Türkiýäniň ikinji ýeke şahly awtoulagy boldy we kompaniýanyň bahasy 1 milliard ABŞ dollaryndan gowrak boldy. Häzirki wagtda kompaniýanyň bahasy 7,5 milliard dollara deňdir.
Ilkinji günlerde Getir 10 minutlyk maksadyna ýetmek üçin iki usuly synap gördü. 1-nji usul: Ol kompaniýanyň 300-den 400-e çenli önümini hereket edýän ýük awtoulagynda saklaýar. Emma müşderiniň zerur önümleriň sany ýük awtoulagynyň kuwwatyndan köp (kompaniýa häzir iň amatly sanyň takmynan 1500 bolandygyny çaklaýar). Furgonyň eltilmegi bes edildi.
Kompaniýa 2-nji usuly saýlady: Garaňky dükanlar (ambarlaryň we müşderileri bolmadyk kiçi supermarketleriň garyndysy) diýlip atlandyrylýan birnäçe ýerden, azyk önümleriniň tekjeleri bilen örtülen dar geçelgelerden elektrik welosipedleri ýa-da mopedler arkaly eltip bermek. Londonda Getiriň 30-dan gowrak gara dükany bar we ol eýýäm Mançesterde we Birmingemde ibermäge başlady. Ol her aý Beýik Britaniýada takmynan 10 dükan açýar we şu ýylyň ahyryna çenli 100 dükan açylmagyna garaşylýar. Jenap Salur has köp müşderiniň has uly dükan däl-de, has köp diýmekdigini aýtdy.
Kynçylyk şu emläkleri tapmakda - olar adamlaryň öýlerine golaý bolmaly - we soňra dürli ýerli häkimiýetler bilen iş salyşmakda. Mysal üçin, London şeýle 33 komitete bölünen, olaryň her biri rugsatnamalary we meýilnamalaşdyryş çözgütlerini berýär.
Londonyň günorta-günbataryndaky Battersea şäherinde birnäçe bikanun dükanlaryň müdiri Wito Parrinello azyk eltip berijileriň täze goňşularyna päsgel bermegine ýol bermezlige berk karar berýär. Garaňky dükan demir ýol arkasynyň aşagynda, täze gurlan kwartiranyň arkasynda gizlenen. Garaşýan elektrik skuteriniň iki tarapynda hem "Çilim çekmek, gygyrmak, batly aýdym-saz çalmak gadagan" diýen ýazgylar bar.
Içerde, sargytlaryň gelýändigini işgärlere habar bermek üçin ara-ara jaňlar eşidiljek. Saýlaýjy sebet saýlaýar, zatlary ýygnaýar we olary ýolagçynyň ulanmagy üçin torbalara salýar. Bir diwar sowadyjylar bilen doldurylypdy, olaryň birinde diňe şampan bardy. Islendik wagtda geçelgede iki ýa-da üç saýlaýjy bolýar, ýöne Batterseada atmosfera asuda we sessiz, bu bolsa olaryň hereketleriniň sekuntyna çenli takyk bolmagyndan uzak. Soňky günde sargydy gaplamak üçin ortaça wagt 103 sekunt boldy.
Jenap Parrinello eltip berme wagtyny gysgaltmagyň dükanlaryň netijeliligini talap edýändigini aýtdy - bu sürüjileriň müşderilere tarap ylgaşmagyna bagly bolmaly däl. “Men olaryň hatda köçede ylgamagyň basyşyny hem duýmagyny islemeýärin” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
“Getir” kompaniýasynyň işgärleriniň köpüsiniň doly wagtly işgärlerdigini, baýramçylyk aýlyklarynyň we pensiýalarynyň bardygyny bellemek gerek, sebäbi kompaniýa “Uber” we “Deliveroo” ýaly kompaniýalaryň sud dawalaryna sebäp bolan gig ykdysadyýeti modelinden gaça durýar. Emma ol çeýeligi isleýän ýa-da diňe gysga möhletli iş gözleýän adamlar üçin şertnamalar hödürleýär.
“Eger bu iş şertnama bolmasa, onuň işläp bilmejekdigi barada pikir bar” diýip, jenap Salur aýtdy. “Men ylalaşmaýaryn, ol işläp biler”. Ol şeýle hem sözüniň üstüne goşdy: “Supermarket zynjyryny göreniňizde, bu beýleki kompaniýalaryň hemmesi işgärleri işe aldy we olar bankrot bolmaz”.
Potratçylaryň ýerine işgärleri işe almak wepalylygy döredýär, ýöne munuň üçin töleg gerek. Getir önümleri lomaý söwdagärlerden satyn alýar we soňra uly supermarketiň bahasyndan 5% - 8% ýokary töleg alýar. Iň esasysy, bahasy kiçi ýerli dükanyň bahasyndan has gymmat däl.
Jenap Salur Türkiýedäki garaňky dükanlaryň 95% -iniň garaşsyz eýeçilikdäki franşizalardygyny aýtdy we bu ulgamyň has gowy menejerleri ýetişdirip biljekdigine ynanýandygyny sözüne goşdy. Täze bazar has kämilleşenden soň, Getir bu modeli täze bazara getirip biler.
Ýöne bu ýyl örän işjeň. 2021-nji ýyla çenli “Getir” diňe Türkiýede işlär. Şu ýyl Angliýanyň şäherlerinden başga-da, “Getir” Amsterdam, Pariž we Berlin şäherlerine hem giňeldi. Iýul aýynyň başynda “Getir” ilkinji satyn alyşyny amala aşyrdy: Ispaniýada we Italiýada işleýän başga bir azyk önümlerini eltip bermek kompaniýasy “Blok”. Ol bary-ýogy bäş aý mundan ozal döredildi.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 13-nji noýabry